Biophilic Design: Khi vật liệu tự nhiên trở thành trung tâm của không gian sống

Không gian ưa sinh học (Biophilic space) là một phương thức mới mẻ để tương tác với môi trường xây dựng hiện hữu. Trong bối cảnh đô thị hóa và sự thay đổi trong định hướng sống, thiết kế ưa sinh học (biophilic design) nổi lên như một lời giải lý tưởng cho các kiến trúc sư và nhà thiết kế mong muốn tái kết nối với vẻ đẹp, tính bền vững và bản chất của tự nhiên.

Thiết kế nội thất ưa sinh học là gì?

Thiết kế ưa sinh học khác biệt so với thiết kế nội thất truyền thống ở chỗ nó chủ động khai thác các yếu tố như cây cối, thực vật và ánh sáng mặt trời nhằm mang lại những trải nghiệm mang tính cảm nhận (experiential experiences).

Cách tiếp cận lấy tự nhiên làm trung tâm này giúp cải thiện sức khỏe thể chất và tinh thần (well-being) bằng cách tích hợp các yếu tố tự nhiên như ánh sáng, cây xanh và vật liệu thô vào không gian nội thất. Nội thất ưa sinh học không chỉ thúc đẩy tính bền vững mà còn kiến tạo một môi trường thư thái, giàu trải nghiệm giác quan, giúp kết nối người sử dụng với nhịp điệu của thế giới tự nhiên.

1. Ngôi nhà 365° (Nhật Bản) | Thiết kế: A.H. Architects

Ngôi nhà 365° tại Nhật Bản, một thiết kế tiêu biểu cho nhà ở ưa sinh học, là tác phẩm của văn phòng A.H. Architects. Công trình có cấu trúc mái vòm này nằm trong một khu rừng Nhật Bản và sở hữu hệ mặt đứng bằng kính, mở ra tầm nhìn toàn cảnh (panorama) 360 độ ra những rặng thông xung quanh.

Nền móng của tòa nhà được làm bằng gỗ tự nhiên và bê tông trần, cho phép nó hòa quyện liền mạch với bối cảnh thiên nhiên. Thông gió thụ động đã được sử dụng để tạo ra sự tiện nghi bên trong tòa nhà, với sự hỗ trợ của hướng gió chủ đạo.

2. Văn phòng The Vibes (Việt Nam) | Thiết kế: Infinitive Architecture

Công trình Văn phòng The Vibes của Infinitive Architecture tại TP. Hồ Chí Minh là một minh chứng rõ nét cho thấy thiết kế ưa sinh học có thể trở thành động lực cho hạnh phúc và năng suất của nhân viên, ngay cả khi tạm bỏ qua yếu tố thẩm mỹ thuần túy.

Các bồn cây và mảng tường xanh lấp đầy không gian thông tầng (atrium) của văn phòng mở, tạo ra một bầu không khí lấy cảm hứng từ thiên nhiên. Vẻ ngoài tự nhiên, hệ thống thông gió tự nhiên, các chi tiết viền gỗ và hệ cửa sổ có thể vận hành cùng nhau tạo ra một bầu không khí nhẹ nhàng, mộc mạc và gần gũi. Việc được tiếp cận với thiên nhiên tại nơi làm việc có thể nâng cao năng suất, sự tập trung và sức khỏe toàn diện, đây đều là những yếu tố thiết yếu cho loại hình "công việc tri thức" trong kỷ nguyên hiện đại.

3. Văn phòng Nông nghiệp Đô thị (Urban Farming Office) | VTN Architects (Việt Nam)

Tại Việt Nam, VTN Architects (Võ Trọng Nghĩa Architects) giới thiệu dự án Urban Farming Office. Công trình này tích hợp "thiết kế cảnh quan ăn được" (edible landscape design) vào thẳng không gian văn phòng, đồng thời mở rộng các giới hạn của thiết kế nội thất ưa sinh học. Không gian làm việc được chuyển đổi thành một khu vườn rau thực thụ thông qua việc ứng dụng hệ thống thủy canh và canh tác thẳng đứng trong nhà. Thiết kế này nhằm đảm bảo nhân viên có thể tự trồng rau sạch, đồng thời được hít thở bầu không khí trong lành.

Các khoảng mở từ khu vườn ra sân trong bên ngoài được kết nối liền mạch. Nhờ giải pháp thông gió xuyên phòng hiệu quả, hệ thống HVAC cơ học (hệ thống sưởi, thông gió và điều hòa không khí) trở nên không cần thiết.

4. Nhà nguyện Thorncrown (Mỹ) | E. Fay Jones

Nhà nguyện Thorncrown là một công trình lừng danh, công trình là tác phẩm của kiến trúc sư người Mỹ E. Fay Jones, người nổi tiếng với tài năng kết nối các mô-típ kiến trúc với tự nhiên.

Nhà nguyện nằm trong khu rừng của Arkansas và là một kết cấu gỗ được thi công bằng cách mô phỏng lại các chi tiết của cây cối xung quanh. Những bức tường kính trong suốt và hệ thống thông gió tự nhiên mang đến cho du khách tầm nhìn bao quát ra khu rừng.

5. Nhà Tường (Wall House) | CTA (Việt Nam)

Wall House do văn phòng CTA (Creative Architects) thiết kế tại Việt Nam, là một minh chứng cho tác động của thiết kế ưa sinh học đối với các khu vực đô thị dày đặc, đặc biệt là trong môi trường đô thị nhiệt đới.

Công trình bao gồm một hàng hiên bên trong được bao bọc bởi hệ cây xanh dày đặc. Các bức tường bằng gạch thông gió có độ rỗng cao cho phép không khí tràn ngập các không gian sống và đảm bảo luồng không khí lưu thông không gián đoạn, qua đó giảm thiểu nhu cầu sử dụng các giải pháp kiểm soát khí hậu nhân tạo.

6. Dinh thự Greenary | Carlo Ratti Associati và Italo Rota (Ý)

Một sự thể hiện kiến trúc dựa trên tự nhiên theo đúng nghĩa đen được thấy rõ trong Dinh thự Greenary (Greenary Residence) ở Ý, thiết kế bởi Carlo Ratti Associati và Italo Rota.

Tâm điểm của ngôi nhà này là một cây ficus cao 10 mét được trồng thẳng đứng xuyên suốt công trình. Bên trong ngôi nhà, cái cây phát triển qua các tầng khác nhau, vươn mình dưới một tán ánh sáng bên dưới các ô cửa kính nhỏ.

7. CapitaSpring (Singapore) | BIG và Carlo Ratti Associati

CapitaSpring, một dự án của BIG (Bjarke Ingels Group) và Carlo Ratti Associati tại Singapore, chứng minh rằng ngay cả các tòa nhà chọc trời đô thị với mật độ cao vẫn có thể phát triển nội thất ưa sinh học.

Công trình là một tòa tháp đa năng cao 280 mét, mang thiên nhiên đến gần hơn thông qua nhiều tầng thảm thực vật và một không gian thông tầng (atrium) "Ốc đảo Xanh" (Green Oasis) trong nhà cao 35 mét, lấp đầy bởi cây cối nhiệt đới. Tòa tháp này cũng tích hợp các căn hộ. Các hệ thống tưới tiêu thông minh, cảm biến ánh sáng ngày, và kiểm soát khí hậu hiệu quả tạo ra điều kiện sinh trưởng thuận lợi cho thực vật mà không ảnh hưởng đến tiện nghi của người sử dụng.

8. NOMA 2.0 (Đan Mạch) | BIG

Thiết kế nội thất ưa sinh học là trọng tâm trong nhà hàng NOMA 2.0 tại Copenhagen, cũng do BIG thiết kế.

Các khu vườn và nhà kính bao bọc xung quanh kiến trúc của nhà hàng. Thực khách được thu hút vào cảnh quan bên ngoài thông qua từng pavilion (gian nhà) bằng kính và gỗ. Việc sử dụng vật liệu tự nhiên như gỗ sồi, đá và da mang lại cảm giác ấm cúng; trong khi các hệ vách kính từ sàn đến trần giúp tiếp nhận và khuếch tán ánh sáng ngày một cách hiệu quả.

9. Wendy House (Ấn Độ) | Earthscape Studio

Là một thiết kế ưa sinh học và có ý thức về môi trường, The Wendy House của Earthscape Studio nổi bật ở vùng ngoại ô thanh bình của Bengaluru.

Công trình được xây dựng bằng vật liệu tự nhiên: gạch trần (exposed brick), gạch bùn (mud blocks), cùng các vật liệu gỗ và đá tái chế (reclaimed wood and stone), tọa lạc giữa một khu vực nhiều cây cối. Sự tương tác với thiên nhiên được tạo điều kiện bởi các ô mở lớn, các bức tường sân trong và hàng hiên. Kiến trúc của công trình bảo tồn những cây cổ thụ hiện hữu bằng cách xây tường "ôm" lấy chúng thay vì đốn hạ. Đây là một thành tựu đặc biệt.

10. Văn phòng Second Home Hollywood (California) | Selgascano

Second Home Hollywood là một khu campus làm việc chung đầy tầm nhìn của Selgascano. Dự án biến đổi một khu đất rộng 90.800 foot vuông (khoảng 8.435 m²) ở Đông Hollywood thành một sự giao thoa sống động giữa thiên nhiên, kiến trúc và di sản văn hóa.

Công trình được "neo" bởi một tòa nhà được phục chế từ năm 1964 của Paul R. Williams, kiến trúc sư người Mỹ gốc Phi lỗi lạc đầu tiên tại Los Angeles. Dự án này đan xen giữa lịch sử và sự đổi mới.

Xung quanh cấu trúc mang tính biểu tượng này là 60 "kén" văn phòng xuyên sáng, "ngập" trong cây xanh, được bố trí rải rác trong một khu vườn tươi tốt với hơn 10.000 cây. Được thiết kế để hỗ trợ thông gió tự nhiên, chiếu sáng tự nhiên và đa dạng sinh học, Second Home Hollywood tái định nghĩa văn phòng đô thị như một hệ sinh thái "sống" (a living, breathing ecosystem).

Lời kết

Những dự án kể trên, dù khác biệt về bối cảnh và quy mô, đều là minh chứng sống động cho tính linh hoạt và chiều sâu ứng dụng của tư duy thiết kế ưa sinh học.

Dù là các giải pháp thụ động như ô cửa lớn và giếng trời giúp xóa nhòa ranh giới trong - ngoài, hay các can thiệp chủ động như vườn nội thất và tường xanh mang hệ sinh thái vào công trình, tất cả đều quy về một mục tiêu cốt lõi: tái lập mối liên kết bản năng giữa con người và tự nhiên.

Kiến trúc ưa sinh học tái khẳng định rằng việc tích hợp các yếu tố tự nhiên vào môi trường xây dựng không còn là một lựa chọn thẩm mỹ, mà đã là một chiến lược thiết yếu. Nó công nhận rằng nhà ở, văn phòng, bệnh viện hay toàn bộ đô thị, đều phải là những không gian mang tính "nuôi dưỡng" (nurturing) - cốt yếu cho cả sức khỏe con người và sự bền vững của hành tinh.

Nguồn sưu tầm: KienViet - 10 thiết kế nội thất Biophilic mang đến góc nhìn mới về “sống cùng thiên nhiên”